Roma'dan Gelen Mektup

Bir vefanın ve sekiz sayfalık kadim bir sırrın hikâyesi.
​Üniversite sınavına hazırlandığım o günlerin uykusuzluğu içinde, zihnim bulanık, dalgın dalgın otururken kapı zilinin sesiyle yerimden sıçradım. Annemin mutfaktan yükselen söylenmeleri arasında koridora fırlayıp kapıyı açtım. Postacının uzattığı zarfı aldım: Roma'dan gelen kalınca bir mektup.
​İçeri geçip babamla göz göze geldiğimiz o anki sessizlik hâlâ gözümün önünde. "Bizim Roma'da tanıdık kimsemiz yok ki" diye düşünmüştük. Mektubu açıp içindeki ismi okuduğum an babamın yüzü kireç gibi oldu, birden sustu. Hepimiz nefesimizi tutmuş beklerken babamın yanaklarından süzülen yaşlar o anın ağırlığını ele veriyordu. Meğer mektubu yazan, babamın çocukluk dostuymuş. Yıllar önce yolları ayrılmış, o da bir Süryani papazı olmuş. Babamın en yakın arkadaşının bir papaz olduğunu o gün öğrendiğimizde ev halkı olarak çok şaşırmıştık.
​Sekiz sayfalık o uzun mektubun ilk kısmı adeta geçmişin defterini açıyordu. Babama derin bir saygıyla hitap ederek başlıyordu:
"Mehmet, seni hayatım boyunca hiç unutmadım. Sen bir zamanlar benim ve ailemin hayatını kurtarmıştın."
​Ardından İstanbul'da birinin adını ve telefon numarasını veriyor, babamdan onu bulmasını ve kendisine bırakılan emaneti almasını istiyordu. "Zaten çok hastayım, belki birkaç aylık ömrüm kaldı ya da kalmadı; bu mektup eline ulaşana kadar belki de çoktan gitmiş olurum. Hakkını helal et, bu hayattaki tek gerçek yoldaşımsın" sözleri odadaki herkesi derinden sarstı.
​Mektup benim doğduğum günü, mahallede ne kadar mutlu olduklarını, ilk çocuğu dünyaya geldiğinde babamın sevinçten nasıl hıçkıra hıçkıra ağladığını hatırlatıyordu. "Beni o zamanlar az mı koruyup kolladın? Beraber az mı sokaklarda tatlı sattık?" diye soruyordu. Suriçi'nin dar sokaklarında, sabahın köründe tepsileri başlarında dolaşan iki çocuk... Babamın onu o yaşlardan beri nasıl kanatları altına aldığını, bu iyiliğin bir an bile unutulmadığını o satırlardan anlıyorduk.
​Mektubun ilerleyen sayfalarında ise asıl meseleye geliniyordu:
"Mehmet, sana bu coğrafyanın gizli kalmış, hiçbir yerde yazmayan tarihini de orijinal kopyalarıyla gönderiyorum. Buradaki dili okuyabilecek birini bulursun; ne kadar kadim ve kutsal topraklarda doğduğumuzu o zaman bir kez daha göreceksin."
​Babam mektubun Süryanice kısımlarını bana uzattı. Diyarbakır'da bu işin içinden çıkamayacağımızı anlayınca, çeviriyi yaptırmak için Mardin'de, aile dostumuz Süryani bir akademisyen hanımın yanında soluğu aldım. Sayfaları önüne koyduğumda uzun süre inceledi, elleri titreyerek okudu ve "Bu nasıl olur? Bu bilgiler hiçbir yerde, hiçbir resmî tarihte geçmez!" diyerek dehşete düştü. "Bu gece kesinlikle bizde kalıyorsun" dedi. Gece boyunca ışıklar sönmedi; yazdı, sildi, ince ince işledi.
​Gün ağarırken çeviriyi bitirip karşıma geçtiğinde, sekiz sayfalık o yoğun metnin tamamı olmasa da özetle şu kadim hikâyeleri gün yüzüne çıkarmıştı:
I. Karacadağ'ın İlk Başağı

Mektuba göre Karacadağ'ın eteklerinde yaşayan ilk insanlar, yabani bir otun başağını ateşte kavurup yemeyi öğrendiklerinde ona "dağın ekmeği" adını vermişler. Bilim insanlarının bugün dünyada ilk ehlileştirilen buğdaylardan birinin izini bu dağda sürdüğünü biliyoruz. Ama mektup daha fazlasını söylüyordu: O ilk tohumu ekenler, hasadı yalnızca kendi aralarında değil, dağın iki yamacındaki köylerle de bölüşmeye yemin etmişler. Papaz buna "ekmek yemini" diyor ve bu yeminin, bu toprakların sonraki bütün hikâyelerinin anahtarı olduğunu yazıyordu.
​II. Kuyudaki Kitaplar

İkinci bölüm, Amida surlarının en karanlık günlerinden birine, Pers kuşatmasına uzanıyordu. Şehir düşmek üzereyken Süryani bir kâtip ailesi, kiliselerinin altındaki eski bir kuyuya deri torbalar içinde yüzlerce sayfa yazma indirmiş. Kuyunun ağzını taşlarla örüp üzerine bir fırın yapmışlar; ekmek kokusu, sırrı yüzyıllarca saklamış. Papaz, ailesinin bu kâtiplerin soyundan geldiğini, kuyunun yerinin nesilden nesle yalnızca bir kişiye fısıldandığını yazıyordu. "O fırının ekmeğini sen de yedin Mehmet" diye ekliyordu. Bu satırı okuyunca babamın neden o kadar uzun sustuğunu sonradan anlayacaktım.
​III. Kıtlık Yılının Sözleşmesi

Üçüncü hikâye daha yakın bir geçmişe, büyük bir kıtlık yılına aitti. Mektuba göre o yıl Suriçi'nde Müslüman, Süryani, Ermeni ve Kürt aileler gizlice bir araya gelmiş, ambarlarındaki son buğdayı tek bir yerde toplamışlar. Kimse kimsenin dinini, dilini sormamış; çocuklar sırayla aynı tandırdan doyurulmuş. Bu sözleşmeyi yapanlar adlarını yazmamış, yalnızca birer işaret bırakmışlar. Papaz, o işaretlerden birinin bizim aileye, babamın dedesine ait olduğunu iddia ediyordu.
​IV. Borcun Asıl Hikâyesi

Son sayfalarda papaz, babamın onu ve ailesini nasıl kurtardığını ilk kez açıkça anlatıyordu. Yıllar önce zor bir gecede ailesi şehirden apar topar ayrılmak zorunda kalmış. Yanlarında taşıyamayacakları tek şey o eski yazmalarmış. Henüz delikanlı olan babam, sandığı kimseye görünmeden evimizin kilerine taşımış ve aylarca kimseye tek kelime etmeden saklamış. Sonra bir gün sandık, güvenli bir yolla sahiplerine ulaştırılmış. "Sen o gece yalnızca bizi değil, bu şehrin hafızasını da kurtardın" diye yazıyordu.
​Akademisyen çevirinin son satirini okuduktan sonra gözlüğünü çıkarıp bana uzun uzun baktı. "Bunların ne kadarı belgeyle kanıtlanır, bilmiyorum" dedi. "Bir kısmı tarih, bir kısmı bir ailenin efsanesi olabilir. Ama şunu biliyorum: Bu kâğıtlar, bu toprakların insanlarının birbirine ne kadar borçlu olduğunu anlatıyor."
​Mardin'den dönerken otobüsün camından Dicle vadisine bakıyordum. Sınavlar, puanlar, tercih listeleri birden gözüme çok küçük görünmüştü. Eve vardığımda babam pencerenin önünde, elinde mektupla oturuyordu. Çeviriyi okudum, hiçbir şey demedi. Yalnızca kalkıp mutfağa gitti, annemden bir tepsi istedi. "Yarın İstanbul'u arayacağım" dedi. "Ama önce tatlı alıp mahalleye dağıtalım. Onun adına."
​Peki İstanbul'daki o kişi kimdi? Papazın babama bıraktığı emanet neydi ve o kuyu hâlâ Suriçi'nin taşları altında mı duruyor? Babamla birlikte o telefon numarasını çevirdiğimizde neler olduğunu bir sonraki yazıda anlatacağım.
​(Devam edecek)