Mervaniler döneminde 1065 yılında Dicle Nehri üzerinde inşa edilen ve Diyarbakır’ın simge yapılarından biri olan On Gözlü Köprü, bugün çevresinde hızla artan yapılaşma ve çevre tahribatı nedeniyle ciddi tehdit altına girmiş durumda.
Mimar Übeyd oğlu Yusuf tarafından yapılan ve asırlardır ayakta kalmayı başaran tarihi köprü, Dicle Vadisi ve Hevsel Bahçeleri’nin oluşturduğu doğal peyzajın en önemli unsurları arasında yer alıyor. Ancak son yıllarda bölgede artan betonlaşma, bu eşsiz kültürel mirası ve doğal yaşamı geri dönülmez bir yıkıma sürüklüyor.
Google Earth üzerinden elde edilen uydu görüntüleri, bölgedeki değişimi çarpıcı biçimde ortaya koyuyor. 2014 yılına ait görüntülerde köprü çevresinde herhangi bir yapılaşma görülmezken, 2016 yılında Diyarbakır Büyükşehir Belediyesine kayyım atanmasının ardından beton duvarların kısa sürede yükseldiği gözlemleniyor.
Nehir yatağı bozuldu, canlı yaşamı tehlikede
Bilimsel araştırmalara göre Dicle Nehri Vadisi ve Hevsel Bahçeleri’nde yaklaşık 607 bitki ve 635’e yakın hayvan türü yaşıyor. Kuşlar, memeliler ve çok sayıda omurgasız tür için doğal yaşam alanı olan bu bölgede birçok tür, yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bulunuyor.
Özellikle On Gözlü Köprü çevresine dökülen molozlar ve nehir yatağını kuşatan beton yapılaşma, bölgenin doğal dengesini hızla bozuyor. Uzmanlar, bu tahribatın faunayı doğrudan etkilediğine ve ekosistemin geri dönülmez şekilde zarar gördüğüne dikkat çekiyor.
Gürültü kirliliği kuşların göç yolunu değiştirdi
Bölgede verilen işletme ruhsatlarıyla birlikte artan insan yoğunluğu ve gürültü kirliliği de doğal yaşamı olumsuz etkiliyor. Köprü üzerindeki işletmeler arasında düğün salonlarının da bulunması, patlatılan havai fişekler nedeniyle özellikle kuş popülasyonunu tehdit ediyor.
Yaklaşık 180 farklı kuş türünün göç güzergâhında yer alan bölgede, yoğun gürültü nedeniyle kuşların yön değiştirdiği ve bazı türlerde ölümlerin yaşandığı ifade ediliyor.
“Ağaçlandırma” iddiasına Google Earth görüntüleri yanıt veriyor
İşletme sahipleri bölgede ağaçlandırma yapıldığını savunsa da yıllar içerisindeki değişim Google Earth görüntülerine farklı yansıyor. Uydu fotoğrafları, ağaçlandırma yerine betonlaşmanın hızla arttığını ve doğal alanların daraldığını açıkça ortaya koyuyor.
Uzmanlar ve çevre örgütleri, On Gözlü Köprü ve çevresindeki doğal peyzajın korunması için acil önlemler alınması gerektiğini vurgularken, aksi halde hem tarihi mirasın hem de bölgenin benzersiz ekosisteminin büyük zarar göreceği uyarısında bulunuyor.
