Diyarbakır’ın karpuz ekim, üretim ve verimlilik verileri incelendiğinde, 2007 yılının 274 bin 325 ton üretim ve 70 bin 930 dekar ekim alanıyla serinin hem en yüksek üretim miktarının hem de en geniş ekim alanının gerçekleştiği yıl olduğu görülüyor.
2004-2008 döneminde yıllık üretim 250 bin tonun üzerinde seyrederken, sonraki yıllarda genel bir daralma yaşandı. Üretim, 2023 yılında 91 bin 863 tona kadar geriledi. Ancak 2024 ve 2025 yıllarında yeniden toparlanma başladı. Karpuz üretimi 2024’te 95 bin 826 tona, 2025’te ise 105 bin 764 tona yükseldi.
Alan küçüldü, verimlilik arttı
Diyarbakır’da karpuz ekim alanlarında yıllar içerisinde belirgin bir daralma yaşanmasına rağmen, birim alandan elde edilen ürün miktarında dikkat çekici bir artış görüldü.
Verim açısından serinin en yüksek seviyesi 2009 yılında 4,46 ton/dekar olarak kaydedildi. 2019 yılından itibaren ekim alanları 35 bin dekarın altına düşmesine rağmen, verimlilik 4 ton/dekarın üzerinde korunmayı başardı.
2020 ve 2025 yıllarında ise 4,16 ton/dekar verim seviyesine ulaşılarak son dönemin en yüksek değerlerinden biri elde edildi.
22 yıllık dönemin toplamına bakıldığında Diyarbakır’da 3 milyon 910 bin 673 ton karpuz üretimi gerçekleştirilirken, toplam ekim alanı 1 milyon 7 bin 560 dekar oldu. Bu dönemde ortalama verim ise 3,88 ton/dekar olarak gerçekleşti.
Diyarbakır karpuzu tarımın ötesinde bir değer
Veriler, Diyarbakır’da karpuz üretiminin geçmiş yıllara kıyasla alan bakımından küçüldüğünü ortaya koyarken, üreticilerin birim alandan daha fazla ürün elde etmeye yönelik verimlilik artışını da gözler önüne seriyor.
Ancak Diyarbakır karpuzunun kent açısından anlamı yalnızca üretim rakamlarıyla sınırlı değil.
Diyarbakır’ın kendine özgü iklimi ve tarımsal yapısı, karpuzun kent yaşamında özel bir yere sahip olmasını sağlıyor. Kentte karpuz, zaman içerisinde sıradan bir tarım ürününün ötesine geçerek geleneklerin, anıların, yaz mevsiminin ve Diyarbakır kültürünün bir parçası haline geldi.
Bu nedenle Diyarbakır’da karpuz, yalnızca sofralara gelen bir “yemiş” değil; kentin hafızasında yer etmiş bir kültürel sembol olarak değerlendiriliyor.
Diyarbakır’ın iklimi karpuza kol kanat geriyor. Karpuz ise bu iklimde yalnızca yetişen bir ürün olmaktan çıkıp kentin kültürel değerlerinden birine dönüşüyor.
Karpuzun bir kent kültürü ve kimliğiyle bu denli bütünleştiği yerlerden biri olarak Diyarbakır, bu eşsiz tarımsal mirasıyla da kendine özgü bir yere sahip.
