İslam dininde zikir sayısını takip etmek amacıyla doğan, Osmanlı döneminde ise saray çevresinde zarafet ve ustalığın simgesi haline gelen tespihçilik, Diyarbakır’da usta ellerde yaşamaya devam ediyor. Tespih ustası Cebrail Çelebi, ham haldeki taşları büyük bir sabır ve titizlikle işleyerek geçmişle gelecek arasında kültürel bir köprü kuruyor.
Her Tanede Ayrı Bir Sabır ve Ölçü
Ham parçaların tek tek işlendiği atölyede her bir taneye aynı ölçüyü vermek, yüzeyi pürüzsüzleştirmek ve dizilişte bütünlüğü sağlamak büyük dikkat gerektiriyor. Çelebi’nin tezgahında doğal kehribarın yanı sıra sıkma kehribar, kuka, akik ve mercan gibi kıymetli taşlar da hayat buluyor.
"Kimisi Salavat İçin Çeker, Kimisi Sabır Taşı Diye"
Tespihin toplumun her kesiminde farklı bir karşılığı olduğunu belirten usta Cebrail Çelebi, "Tespih tutkusu küçük çocuklarımızdan yetişkinlere kadar bir el egzersizi olarak da biliniyor. Bunun yanında tespihi kimisi vird olarak, salavat çekmek için kullanıyor, kimisi de 'sabır taşıdır' diyerek elinden düşürmüyor" diye konuşarak, bu geleneğin hem manevi hem de gündelik hayattaki yerini anlattı.
Osmanlı'nın Gözdesi Kuka ve Tarihi Reçineler
Tespih dünyasında Osmanlı dönemine ait eserlerin paha biçilemez bir yeri olduğuna dikkat çeken Çelebi, malzemelerin tarihsel hikayesine de değiniyor. Tropikal ormanlardan getirilen ve Sultan II. Abdülhamid döneminde yaygınlaşan kuka ağacının antibakteriyel özelliği nedeniyle Osmanlı cerrahları tarafından ameliyat öncesi el temizliğinde kullanıldığını hatırlatan Çelebi, "En pahalı ve değerli tespihlerimiz Osmanlı dönemine ait olanlardır. fiyatları 30-40 bin liradan başlayıp 200-250 bin liraya kadar çıkabiliyor. O dönemde Amerika'da bir kimyagerin geliştirdiği bakalit ve katalin türündeki reçineler, Sultan Abdülhamid döneminde Türk tespih ustalarının elinde sanata dönüştü ve bugün koleksiyonerlerin en gözde parçaları haline geldi" diyerek tespih tanelerinin tarihsel ve maddi değerini paylaştı




