Diyarbakır’ın verimli tarım arazilerinde yetiştirilen domatesler, hasadın ardından kurutulmak üzere özel alanlara taşınıyor. Yaklaşık 50 dönümlük alana yayılan kurutma sahasında işçiler, günün ilk ışıklarıyla birlikte mesaiye başlıyor. Güneşin altında çalışan işçilerin mesaisi, akşam saatlerine kadar devam ediyor.
Özellikle brandalarla kaplı kurutma alanlarında sıcaklık, dışarıdaki hava sıcaklığından daha yüksek hissediliyor. Zaman zaman 45 dereceye ulaşan sıcaklık altında çalışan işçiler, domatesleri tek tek keserek kurutma alanlarına seriyor.
Mesai gün doğmadan başlıyor
Kurutma sahasında çalışan işçiler için mesai sabahın erken saatlerinde başlıyor. Sıcaklığın henüz yükselmediği saatlerde işe başlayan çalışanlar, gün boyunca domateslerin kesilmesi, dilimlenmesi, serilmesi ve kontrol edilmesi gibi işlemleri gerçekleştiriyor.
İşçilerden biri, çalışma koşullarının zorluğuna dikkat çekerek, “Burada çok sıcak. Sabah saat 05.00’te kalkıyoruz. Günün erken saatlerinde işe başlıyoruz ve akşam saat 18.00-19.00’a kadar çalışıyoruz. Akşama kadar domates kesiyoruz” ifadelerini kullanıyor.
Özellikle domatesleri kesen ve dilimleyen işçiler, yoğun sıcak nedeniyle daha fazla yorulduklarını belirtiyor. Gün boyunca güneş altında ve sıcak zemin üzerinde sürdürülen çalışma, üretimin en zahmetli aşamalarından birini oluşturuyor.
Şanlıurfa’dan Diyarbakır’a çalışmaya geliyorlar
Kurutma sahasında çalışan işçiler arasında çevre illerden gelenler de bulunuyor. Şanlıurfa’dan Diyarbakır’a çalışmak için gelen kadın işçiler, çevre köylerde yetiştirilen domateslerin buraya getirildiğini ve burada işçiler tarafından işlenerek kurutulduğunu anlatıyor.
Şanlıurfa’dan Diyarbakır’a çalışmaya gelen bir kadın işçi, üretim sürecini şöyle anlatıyor:
“Biz Şanlıurfa’dan Diyarbakır’a gelmiş bulunmaktayız. Burada çevre köylerde ekilen domatesler şu an buraya geliyor. Burada insanlar ve işçiler tarafından kesilip kurutuluyor. Kurutulan domatesler buradan İzmir’e aktarılıyor. İzmir’den sonra yaklaşık 100 farklı ülkeye ihracatı yapılıyor.”
Kadın işçi, çalışma saatlerinin uzunluğuna da dikkat çekerek sıcaklığın kendilerini zorladığını belirtiyor.
Diyarbakır güneşi doğal kurutmanın merkezinde
Domateslerin kurutulmasında Diyarbakır’ın yaz güneşi önemli bir rol oynuyor. Hasadın ardından kurutma alanına getirilen domatesler, öncelikle seçiliyor. Kalitesi uygun olan ürünler işçiler tarafından kesiliyor ve geniş kurutma alanlarına özenle seriliyor.
Yaklaşık altı gün boyunca güneş altında bekletilen domatesler, herhangi bir kimyasal madde kullanılmadan doğal yöntemlerle kurutuluyor.
Kurutma sürecinde domateslerin içerisindeki suyun önemli bir bölümü azalırken, ürünün kendine özgü aroması ve lezzeti daha yoğun hale geliyor. İşçiler ise gün boyunca kurutma alanlarını kontrol ederek ürünlerin uygun şekilde kurumasını sağlıyor.
Güneşin yoğun olduğu günlerde kurutma işlemi daha hızlı ilerlerken, çalışanlar ürünlerin aşırı kurumaması ya da zarar görmemesi için sürekli kontrol gerçekleştiriyor.
Günlük 100-150 ton domates işleniyor
Diyarbakır’daki kurutma sahasında üretimin boyutu da dikkat çekiyor. İşletmede günlük yaklaşık 100 ila 150 ton arasında domates kurutuluyor.
Üretim sürecinde yaklaşık 300-350 kişi çalışıyor. Böylece kuru domates üretimi, yalnızca tarımsal bir faaliyet olmanın ötesinde kentte ve çevre illerde yaşayan çok sayıda kişi için önemli bir istihdam kapısı oluşturuyor.
Tarlada başlayan üretim, kurutma alanında devam ediyor. İşçiler tarafından tek tek kesilen domatesler, güneş altında yaklaşık altı günlük sürecin ardından kurutuluyor. Kurutma işlemi tamamlanan ürünler ise paketleme aşamasına geçiriliyor.
İzmir üzerinden dünya pazarına
Diyarbakır’da güneş altında kurutulan domateslerin yolculuğu kent sınırlarında kalmıyor. Kurutma işleminin ardından ürünler İzmir’e gönderiliyor ve buradan farklı ülkelere ihraç ediliyor.
Üretim sürecinde yer alan işçilerin verdiği bilgilere göre Diyarbakır’da kurutulan domatesler yaklaşık 100 farklı ülkeye ulaştırılıyor. Ürünler arasında özellikle domates üretiminin ve tüketiminin yoğun olduğu ülkelerin yanı sıra farklı kıtalardaki pazarlara gönderilen kuru domatesler de bulunuyor.
Başta İtalya olmak üzere Amerika Birleşik Devletleri ve Hollanda gibi ülkelere gönderilen Diyarbakır kuru domatesi, farklı mutfaklarda kullanılıyor.
İtalyan mutfağında Diyarbakır güneşi
Diyarbakır güneşinde kurutulan domateslerin ulaştığı ülkeler arasında İtalya öne çıkıyor. İtalyan mutfağının önemli ürünlerinden biri haline gelen kuru domates, özellikle pizza başta olmak üzere çeşitli yemeklerde kullanılıyor.
Tarlada yetişen domatesin işçiler tarafından kesilmesiyle başlayan süreç, Diyarbakır güneşinde yaklaşık altı günlük doğal kurutmanın ardından paketleme ve sevkiyatla devam ediyor. Ürün, İzmir üzerinden ihracat zincirine dahil edilerek farklı ülkelerde tüketicilerin sofralarına ulaşıyor.
Sıcaklık üretimin bir parçası
Diyarbakır’da yaz aylarında etkisini artıran sıcak hava, işçiler açısından zorlu çalışma koşulları oluştururken kuru domates üretimi açısından önemli bir avantaj sağlıyor.
Dışarıda 40 dereceyi bulan sıcaklık, brandalarla kaplı kurutma alanlarında daha yüksek hissediliyor. Buna rağmen üretimin sürdürülebilmesi için işçiler sabahın erken saatlerinden itibaren sahada bulunuyor.
Güneş, domatesin kurutulması için doğal bir kaynak olurken, işçiler bu sürecin en önemli unsurlarından biri olarak öne çıkıyor. Tarladan gelen ürünün seçilmesi, kesilmesi, serilmesi ve kurutma sürecinin takip edilmesi insan emeğiyle gerçekleştiriliyor.
Tarladan sofralara uzanan yolculuk
Diyarbakır’da tarlada yetişen domatesin dünya sofralarına ulaşması, çok aşamalı bir üretim sürecinden geçiyor. Hasatla başlayan yolculuk, kurutma sahasında işçilerin yoğun mesaisiyle devam ediyor. Yaklaşık altı günlük doğal kurutmanın ardından paketlenen ürünler, sevkiyata hazırlanıyor.
Günlük 100-150 ton domatesin işlendiği üretim sürecinde yüzlerce kişi çalışıyor. Bu yönüyle kuru domates üretimi, hem bölgedeki tarımsal üretime hem de istihdama katkı sağlıyor.
Diyarbakır’ın kavurucu sıcağında, sabahın erken saatlerinde başlayan emek; önce kurutma sahalarına, ardından paketleme merkezlerine ve son olarak ihracat noktalarına taşınıyor.
Kentte yetişen domatesler, Diyarbakır güneşinin altında bambaşka bir ürüne dönüşerek Türkiye sınırlarını aşıyor. Tarlada başlayan bu yolculuk, İtalya’dan Amerika Birleşik Devletleri’ne, Hollanda’dan dünyanın farklı ülkelerine kadar uzanıyor.
