Mardin Artuklu Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya Ana Bilim Dalı Başkanı Doç. Dr. Hasan Basri Savaş ile Fakülte Sekreteri ve Arap Dili ve Edebiyatı Bölümü doktora öğrencisi Abdulselam Yılmaz tarafından gerçekleştirilen çalışma, eseri Türk okuyucusuyla buluşturdu.
“Bin Yıllık Tedavi Yöntemleri” adıyla Türkçeye kazandırılan 71 bölümlük eserde, farklı hastalıkların tedavisi, sağlığın korunması, bitkisel tedavi yöntemleri, hijyen ve yaşam tarzına ilişkin bilgiler yer alıyor.
Başta ve cilt hastalıklarına kadar geniş kapsamlı bilgiler
Eserde 70 bölüm tıbbi içeriklerden oluşurken, son bölümde ise dönemin kavramları, droglar ve tedavide kullanılan maddeleri açıklayan kapsamlı bir bilimsel sözlük bulunuyor.
Kitapta baş, kulak, burun ve boğaz hastalıklarının yanı sıra göz hastalıkları, nörolojik rahatsızlıklar, dahili hastalıklar, cerrahi, cilt hastalıkları ve zehirlenmelerin tedavisine ilişkin bilgiler aktarılıyor.
Eserde ayrıca sarılık, karaciğer ve safra hastalıkları ile kadın doğum hastalıkları gibi çok sayıda sağlık sorununa yönelik dönemin tedavi yöntemleri ele alınıyor.
“Modern fitoterapiyle örtüşen bilgiler bulunuyor”
Doç. Dr. Hasan Basri Savaş, yaklaşık 5 yıldır tıp tarihi üzerine araştırmalar yaptığını ve özellikle Mezopotamya ile Orta Doğu’nun tıp tarihindeki rolüne odaklandığını belirtti.
İbnü’l Cezzar’ın çok sayıda önemli eser kaleme aldığını ifade eden Savaş, bu eserlerin önemli bir bölümünün uzun yıllar boyunca Türkçeye çevrilmemiş olmasının kendilerini çalışmaya yönelttiğini söyledi.
Savaş, eserde yer alan bazı bitkisel tedavi önerilerinin günümüzdeki modern fitoterapi çalışmalarıyla benzerlik taşıdığına dikkat çekerek, meyan kökü, anason, hatmi kökü, rezene ve bal gibi doğal ürünlerin günümüzde de bilimsel değerlendirmelere konu olduğunu belirtti.
Ancak Savaş, yaklaşık bin yıl önce yazılmış reçetelerin doğrudan günümüzde uygulanmasının doğru olmadığını da vurguladı. Modern fitoterapide bitkinin türü, kullanılan bölümü, hazırlanma şekli, dozu, kullanım süresi, ilaç etkileşimleri ve güvenlilik profilinin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
“Modern eczacılığın temellerine ışık tutuyor”
İbnü’l Cezzar’ın bitkisel tedavilerin yanı sıra ilaçların hazırlanması ve dozlarının belirlenmesi konusunda da sistematik bilgiler verdiğini belirten Savaş, bu yönüyle eserin eczacılık tarihi açısından da önemli olduğunu kaydetti.
Savaş, İbnü’l Cezzar’ın kendi döneminde ilaçların hazırlanması için ayrı bir düzen oluşturduğunu, reçetelerin hazırlanarak görevli kişiler aracılığıyla ilaçların üretildiğini anlattı.
“Yoksulların hekimi” olarak tanınıyordu
Fakülte Sekreteri Abdulselam Yılmaz ise eserin yaklaşık bin yıl önce kaleme alınması nedeniyle özellikle tıbbi terimlerin çevrilmesinde kapsamlı araştırmalar yaptıklarını söyledi.
Çeviri ve basım sürecinin yaklaşık iki yıl sürdüğünü belirten Yılmaz, İbnü’l Cezzar’ın yaşadığı dönemde “yoksulların hekimi” olarak tanındığını aktardı.
Yılmaz, İbnü’l Cezzar’ın kendisine başvuran yoksullardan ücret almadığını ve onları tedavilerinde kullanılabilecek bitkileri temin edebilecekleri yerlere yönlendirdiğini ifade ederek, eserin bilim dünyasına katkı sunmasını temenni etti.
Mardin Artuklu Üniversitesi’nde gerçekleştirilen bu çalışma, İslam tıp tarihinin önemli kaynaklarından birinin Türkçeye kazandırılması açısından dikkat çekici bir akademik çalışma olarak öne çıkıyor.
