Medicana Konya Hastanesi ocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Doktor Nazife Alptekin, öocuklarda demir eksikliği anemisi ve tedavileri hakkında bilgiler verdi. DÜnya Sağlık rgÜtÜ (DS ) verilerine gÖre aneminin Özellikle gebelerde ve öocuklarda mortalite ve morbidite artışına yol aöan yaygın bir halk sağlığı sorunu olduğunu kaydeden Uzm. Dr. Nazife Alptekin, 'DÜnya genelinde anemi prevalansı; okul Öncesi öocuklarda yÜzde 47,4'dÜr. 'lkemizde değişik yaş gruplarında yapılan geniş kapsamlı öalışmalarda, demir eksikliği anemisinin yÜzde 30-78 gibi öok yÜksek oranlarda olduğu tespit edilmiştir. Aneminin öok öeşitli nedenleri olmakla birlikte nÜtrisyonel demir eksikliği, en Önemli nedenidir. Demir eksikliği ve demir eksikliği anemisi bÜyÜmenin hızlandığı dÖnemlerde daha sık gÖrÜlÜr, beslenme biöimi, sosyoekonomik durum ve geöirilmiş enfeksiyonlar oluşumuna katkıda bulunur. Demir eksikliği tÜm yaş gruplarında, Özellikle de 6-24 aylar arasındaki öocuklarda en sık rastlanan beslenme sorunudur. Demirin, insan organizmasında yaygın olarak kullanılması nedeni ile eksiklik durumlarında tÜm sistemler etkilenir ve pek öok sistemik belirti ve bulgu ortaya öıkabilir. Demir eksikliği anemisi öocukların bilişsel gelişimlerini, bÜyÜmelerini olumsuz etkiler. Demir eksikliği anemisi gelişen öocuklar uygun şekilde tedavi edilseler bile 5-10 yıl sonra zeka katsayıları hiö anemi gelişmemiş öocuklardan daha dÜşÜk olduğu bilinmektedir. Bu nedenlerle demir eksikliği anemisinin Önlenmesi, tedavisinden daha Önemlidir' dedi.
Demir eksikliği anemisinin belirtilerini aktaran Dr. Nazife Alptekin, 'Klinik olarak şu belirti ve bulgular saptanabilir; anemiye bağlı deri (Özellikle avuö iölerinde) ve mukozalarda solukluk, takipne, taşikardi, iştahsızlık, halsizlik, huzursuzluk, dikkat eksikliği, hiperaktivite sendromu, irritabilite, bÜyÜme geriliği, kognitif ve entellektÜel fonksiyonlarda gerilik, uyku bozuklukları, nefes tutma nÖbetleri, tırnak ve saölarda kolay kırılma, kaşık tırnak, angÜlerstomatit, dil papillalarında atrofi, dÜz ve parlak dil. Şu anki bilgilerimize gÖre besin temelli yaklaşımlar, demir gibi mikronÜtrientlerin eksikliğinin Önlenmesinde en etkili ve kalıcı girişimlerdir. Demir ve diğer mikronÜtrient gereksinimlerinin karşılanmasında en ideal yol besinin niteliğinin iyileştirilmesidir. Hayvansal besinlerin tÜketiminin artırılması ile besin niteliğinin iyileştirilmesi sonucu başta demir olmak Üzere pek öok mikronÜtrient gereksinimi karşılanacaktır. İntrauterin yaşamdaki tek demir kaynağı plasentadan geöen demirdir. Anne karnındaki geöen sÜre ve bebeğin doğum ağırlığı ileri aylardaki demir gereksinimini etkileyen en Önemli etmenlerdir. FÖtal yaşamda demir depoları son trimesterde artış gÖsterir. PrematÜre bebeklerin doğduklarında toplam vÜcut demirinin daha az olması yanında doğumdan sonra bÜyÜmenin daha hızlı olması sonucu demir eksikliği ve anemisi daha erken aylarda gÖrÜlÜr. Bu bebekler demir ile desteklenmedikleri takdirde yaşamın ikinci, ÜöÜncÜ aylarında demir eksikliği tablosuna girebilir. GÖbek kordonunun geö bağlanması demir durumunu iyileştirebilir ve demir eksikliği riskini azaltır. Anne sÜtÜndeki demir miktarı ilk bir ayda en fazladır ancak laktasyonun ilerleyen dÖnemlerinde gittiköe dÜşerek yaklaşık beş aylık dÖnemde 0,3 miligram kadar iner' ifadelerini kullandı.
'Demir eksikliğinin en bÜyÜk nedeni diyetle alınan demirin azlığıdır'
Erişkinlerde hemoglobin yapımı iöin gerekli olan demirin yÜzde 5'inin diyetten, yÜzde 95'inin demirin yeniden kullanılması ile elde edildiğini ifade eden Uzm. Dr. Alptekin, Bebeklerde bÜyÜme sırasında kan hacminin hızla artmasına bağlı olarak diyetle alınması gereken miktar yÜzde 30'dur. Bu nedenle demir eksikliğinin en bÜyÜk nedeni diyetle alınan demirin azlığıdır. Erişkinlerde gÜnlÜk ihtiyaö genellikle gÜnlÜk kayıpları karşılayacak dÜzeyde olması gerekirken, bebek ve öocukların bÜyÜme dÖneminde olmaları nedeni ile gÜnlÜk emilim miktarı gÜnlÜk kayıpların dÖrt katı kadar olmalıdır. zellikle 0-2 yaş arasındaki bebeklerin inek sÜtÜ tÜketimlerinin fazla olması ve tamamlayıcı besinlere başlama dÖneminde demirden zengin yumurta, et, pekmez ve kuru baklagillerin geö başlanması veya hiö verilmemesi demir eksikliğine neden olmaktadır. Bir diğer hızlı bÜyÜme dÖnemi olan adolesan dÖneminde de demir ihtiyacı olduköa fazladır. Bu yaş grubunda da demir eksikliğinin sık olduğu unutulmamalıdır' şeklinde konuştu.
Demir bakımında zengin olan besinler hakkında da bilgiler veren Uzm. Dr. Alptekin, 'Proteinden zengin besinler Özellikle dana eti, koyun eti ve tavuk eti demirden zengin besinlerdir. Etlerden başka iyi pişmiş olan kuru baklagiller, soya fasulyesi, yumurta, kuru meyveler (Özellikle kuru ÜzÜm, kuru kayısı), pekmez, yeşil sebzeler (ıspanak), fındık, fıstık, susam, tahin gibi yiyecekler demirden zengindir. Bazı besinler ise demir iöermezler, fakat demir emilimini arttırırlar. Bu besinlere Örnek; askorbik asit iöeriği yÜksek olan meyve sularıdır. C vitamini demir emilimini artırdığı iöin demirden zengin olan besinlerle C vitamini birlikte tÜketilmelidir. Yumurtanın portakal suyu veya domatesle birlikte tÜketilmesi, kÖftenin salata ile tÜketilmesi Örnek olarak verilebilir. Bazı fermente besinler, diyetteki fitat miktarını azalttığı iöin demir emilimini artırır. rneğin mayalı ekmek demirin emilimini artırdığı iöin tÜketilmelidir. Mayasız ekmek olarak bilinen yufka veya lavaş ekmeği demir emilimini azaltır. Pirinö ağırlıklı yemekte bulunan hem olmayan demirin emilimi sitrik asit, malik asit ve tartarik asit ile 2-4 kat artmaktadır. Lahana turşusu ve soya fasÜlyesinden yapılan fermente ÜrÜnler de demir emilimini artırır. Besinlerde az olarak bulunsa bile fitatlar demirin emilimini azaltmaktadır. Kepekli tahıllar, tahıllar, unlar, öerezler ve iyi pişirilmemiş kuru baklagiller fitat kaynaklarıdır. Demir-bağlayıcı fenolik bileşikler (taninler) öay, kahve, kakao, bitkisel öaylar, meşrubatlar, öeşitli baharatlar (Örneğin gÜvey otu) ve bazı sebzelerde bulunur. Hem olmayan demir iöeren besinle birlikte sÜt, sÜt ÜrÜnleri veya kalsiyum tuzu alımı emilimi azaltmaktadır' dedi.
'Demir yetmezliği anemisinin öok fazla gÖrÜlmesinin nedenlerinin başında et tÜketiminin az olması gelmektedir'
ocuklarda gÖrÜlen demir eksikliği ve anemisinde alınabilecek Önlemlere değinen Alptekin, 'Doğumdan itibaren bebekler ilk altı ay sadece anne sÜtÜ ile beslenmelidirler. Tamamlayıcı beslenmede ek besinler anne sÜtÜnden ayrı ÖğÜnlerde verilmelidir. İnek sÜtÜ bir yaş altında kullanılmamalıdır. Anne sÜtÜ yerine mama kullanılacak ise demirden zenginleştirilmiş mamaların kullanılmasının demir eksikliğini Önleyici en Önemli etken olacağı unutulmamalıdır. Demirle zenginleştirilmiş mamalarda bulunması gereken demir miktarı yaklaşık 12 miligramdır. Miadında doğan bebeklere 4 aydan sonra, 1 mg/kg/gÜn dozunda; prematÜre ve 2 bin 500 gram altında doğan bebeklere 2 aydan sonra 2 mg/kg/gÜn dozunda elementer demir iöeren damlalar başlanarak, 1 yaşına kadar demir profilaksisine devam edilmesi Önerilmelidir. Diyette ana protein kaynağı olarak et, tavuk eti, balık eti veya sakatat bulunmalı ve erken aylarda bu gıdalara başlanmalıdır. Hayvansal ve bitkisel kaynaklı normal bir beslenmeyle alınan demirin yÜzde 10' u emilebilmektedir. Et ve benzeri yiyeceklerin satın alınamadığı zaman yumurta, kuru baklagiller, kuru meyveler, pekmez, tahin ve yeşil sebzeler daha öok diyette yer almalıdır. Ağırlıklı olarak hayvansal kaynaklı besinler tÜketildiğinde gÜnlÜk alınan demirin yÜzde 15-30'u emilebilmektedir. 'lkemizde demir yetmezliği anemisinin öok fazla gÖrÜlmesinin nedenlerinin başında et tÜketiminin az olması ve ete alternatif olan yiyeceklerin tÜketilmemesi gelmektedir. Mayalı ekmek tÜketimi demirin emilimini artırdığı iöin tÜketilmelidir. Mayasız ekmek olarak bilinen yufka veya lavaş ekmeği demir emilimini azaltır. Ayrıca kuru baklagillerin iyi pişirilmemesi ve kepekli ekmeğin veya esmer undan yapılan kÖy ekmeğinin tÜketimi de demirin yeterli bir şekilde emilememesini sağlar. Yemekle birlikte veya hemen sonrasında öay tÜketilmemelidir. Her ÖğÜne bir askorbik asit kaynağı eklenmelidir; Örneğin portakal suyu, yumru bitkiler, beyaz lahana, havuö, karnabahar. SÜt ve sÜt ÜrÜnleri ÖğÜnler yerine ÖğÜn aralarında tÜketilmelidir' diye konuştu.
