Diyarbakır’ın 2025 yılı verilerine bakıldığında, eşeklerin kentte yalnızca geçmişten kalan bir hayvan varlığı olmadığı görülüyor. Kent genelindeki 806 eşek, özellikle kırsal bölgelerde geleneksel yaşam biçimlerinin ve hayvan gücüne dayalı işlerin tamamen ortadan kalkmadığına işaret ediyor.
İlçeler arasındaki dağılım ise dikkat çekici. Silvan 235 eşekle ilk sırada yer alırken, onu 180 eşekle Kulp, 150 eşekle Çınar ve 118 eşekle Çermik takip ediyor. Bu dört ilçedeki toplam eşek sayısı 683’e ulaşıyor. Başka bir ifadeyle, Diyarbakır’daki eşeklerin yaklaşık yüzde 85’i bu dört ilçede bulunuyor.
Sayılar ne anlatıyor?
Ortaya çıkan tablo, eşeklerin daha çok kırsal üretim ve ulaşım ihtiyacının devam ettiği bölgelerde yoğunlaştığını düşündürüyor. Özellikle engebeli arazi yapısının bulunduğu, tarımsal faaliyetlerin ve küçük ölçekli hayvancılığın sürdüğü yerlerde eşekler, motorlu araçların ulaşamadığı alanlarda hâlâ işlevsel olabiliyor.
Bu nedenle eşek sayısındaki dağılımı yalnızca hayvan varlığı açısından değerlendirmek eksik kalabilir. Veriler aynı zamanda bazı ilçelerde geleneksel kırsal ekonominin ve yaşam biçiminin izlerini de taşıyor.
Teknoloji geldi, ihtiyaç tamamen ortadan kalkmadı
Traktör, kamyonet ve diğer motorlu araçların kırsal bölgelere ulaşmasıyla eşeklerin geçmişteki kullanım alanları büyük ölçüde daraldı. Ancak her bölgede aynı dönüşüm yaşanmadı.
Özellikle küçük üreticiler açısından düşük maliyetli olması, dar ve ulaşılması güç alanlarda kullanılabilmesi eşeğin önemini tamamen ortadan kaldırmadı. Su, odun, ot ve tarımsal ürünlerin taşınması gibi işlerde bu hayvanlar bazı kırsal yerleşimlerde kullanılmaya devam ediyor.
Bir sayıdan fazlası
806 sayısı ilk bakışta yalnızca bir hayvan varlığı istatistiği gibi görünebilir. Ancak bu rakamın arkasında, yüzyıllardır insanlarla birlikte çalışan bir hayvanın kırsal yaşam içerisindeki rolü bulunuyor.
Eşekler uzun yıllar boyunca ağır yüklerin taşınmasında, ulaşımda ve tarımsal faaliyetlerde insanların en önemli yardımcılarından biri oldu. Bugün kullanım alanları azalsa da özellikle kırsalda varlığını sürdüren bu hayvanlar, geçmiş ile bugünün yaşam biçimleri arasında bir bağ oluşturuyor.
Vefa, yalnızca geçmişi hatırlamak değil
Eşeklerin kırsal yaşamda üstlendiği rol, beraberinde hayvan refahı konusunu da gündeme getiriyor. Çalıştırılan hayvanların aşırı yükten, susuzluktan ve yetersiz beslenmeden korunması; dinlenme ihtiyaçlarının gözetilmesi gerekiyor.
Diyarbakır’daki 806 eşek, aslında yalnızca bir istatistik değil. Bu rakam, insanlarla birlikte zorlu koşulları paylaşmış hayvanların kırsal yaşamda hâlâ varlığını sürdürdüğünü gösteriyor.
Bugün eşeğin insan hayatındaki yeri geçmişe göre değişmiş olabilir. Ancak yüzyıllar boyunca taşınan yüklerin ve verilen emeğin karşılığı, bu hayvanlara daha fazla özen, merhamet ve iyi yaşam koşulları sağlamak olmalı.
