Tarih boyunca çeşitli devletlere ev sahipliği yapmış olan Diyarbakır’ın her köşe başında anıtsal değer taşıyan yapıları bulunuyor. Bu yapılar kültürel yaşamdan, sosyal hayata kadar geniş bir yelpazede asırlar boyunca hizmet verirken, günümüzde ise birçoğu harabe halinde bulunuyor. Bunlar arasında ise 550 yıllık olduğu değerlendirilen Mardin Kapı Değirmeni ilk sırada yer alıyor.
Esnafların belirttiğine göre Mardin Kapı Değirmeni, dönemin Osmanlı Valisi İskender Paşa tarafından yaptırılmış ve kentin un ihtiyacının karşılanmasında büyük rol oynamıştır. Asırlar boyunca Diyarbakırlılara hizmet veren değirmen, yakın döneme kadar aktif olarak kullanılmış, ancak daha sonrası süreçte Sur içi bölgesinin alt yapı sisteminin yenilenmesi sırasında anzele suyunun kesilmesi nedeni ile işlevsiz hale gelmiş.
5 asırdan fazla geçmişe sahip olan değirmenin dönemin kültürel ve sosyal yaşamına ışık tuttuğunu ifade eden esnaflar, Mardin Kapı Değirmeninin tarih turizmine kazandırılmasının gerekli olduğunu belirtiyor. Ayrıca kent hafızasına gerekli önemin verilmesi için çağrıda bulunan esnaflar, “tarihin ayağı kaldırılması için değirmen başlangıç kabul edilebilir” sözü ile Diyarbakır’da tarihin diriltilmesini gerekli olduğunu dile getiriyor.
